| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Heupdysplasie: een groot
probleem maar is er een oplossing?
Enkele maanden geleden kwam op
mijn spreekuur een enthousiast stel met een 5 maanden oude Labrador
met de mededeling dat hun puppy zo veel bleef liggen en zo weinig
aktief was. Af en toe, zeiden ze verder, trok hij met zijn
rechterachterbeen. De trainer op de puppycursus had er ook al een
opmerking over gemaakt.
Tijdens het onderzoek bleek
dat strekking van het rechter heupgewricht erg pijnlijk was. De
gezichten van beide eigenaren vertrokken en ze vroegen of dit
betekende dat hun hond heupdysplasie had. Ik antwoorde dat we een
rontgenfoto zouden maken om precies vast te stellen wat de oorzaak
was. Daarbij bleek dat de rechterheupkop grotendeels uit de kom was,
evenals de linker.
Het was duidelijk
heupdysplasie, nog steeds de meest voorkomende orthopedische
aandoening bij de hond.
Inleiding
Sinds in 1937 de eerste
beschrijving van heupdysplasie bij de hond het daglicht zag, is er
veel onderzoek uitgevoerd naar de ontstaanswijze, de oorzaken en de
behandeling van HD. In het navolgende artikel zal ik trachten de
huidige stand van zaken weer te geven en met name aandacht te
besteden aan het voorkomen van HD op korte čn op lange termijn.
Wat is heupdysplasie?
Het begrip dysplasie komt uit
het oud Grieks en betekent misvorming. Het is een
ontwikkelingsstoornis waarbij in 1e instantie na de geboorte tijdens
de groei speling ontstaat tussen de heupkop en de heupkom. De kop
ligt niet mooi aangesloten in de kom tijdens het staan en de
beweging. Daarbij spelen allerlei faktoren een rol. Te noemen zijn:
de gewrichtsbanden, de bespiering rond het heupgewricht, de
gewrichtsvloeistof en ook de vorm en de stand van kop en kom. Is er
veel speling dan ontstaat er een verhoogde slijtage, die men ook wel
arthrose noemt. Die arthrose geeft een aantal veranderingen
die genoemt worden in het bijgevoegde staatje. In het algemeen kan
je zeggen dat het gewricht op den duur stijver wordt, minder
bewegingsmogelijkheden heeft, en veel gevoeliger of zelfs pijnlijk
wordt.
Wat kun je aan de hond merken?
De te losse heup kan al vanaf
4 maanden leiden tot pijnlijkheid, kreupelheid en afwijkend
gangwerk. Een hele slungelige en zwakke gang kunnen deze honden
vertonen. Veel blijven liggen en moeilijk opstaan is een
veelgehoorde klacht. De achterhand blijft achter in ontwikkeling, in
tegenstelling tot de voorhand die juist door de verhoogde belasting
sterker ontwikkeld wordt.
De belangrijkste veranderingen
bij de oudere hond zijn, voortvloeiend uit de arthrose, terug
te voeren op stijfheid, een verhoogde gevoeligheid of pijnlijkheid.
Het moeilijker opstaan en niet meer willen springen of traplopen is
vaak opvallend. De hond blijft veel meer liggen en is minder aktief
gedurende de dag. Soms kan dit leiden tot karakterveranderingen:
humeuriger tot zelfs afwerend zijn, niet aangeraakt willen worden in
de achterhand.
Uiteindelijk kun je verlies
van bespiering in de achterhand zien, hetgeen de situatie nog verder
verergert.
Het vaststellen van de
diagnose
De dierenarts die met
bovenstaande verschijnselen geconfronteerd wordt tracht vervolgens
middels zijn onderzoek de diagnose HD bevestigen. Allereerst neemt
hij het verhaal van de eigenaar met hem door. Daarna wordt de hond
gemonsterd en kun je een indruk vormen van het type en de ernst van
de stijfheid of kreupelheid. Ook een verminderde bespiering,
eventueel eenzijdig, kun je zo al opmerken. Dan
volgt het onderzoek op tafel. Hierbij wordt de hond in zijligging
gebracht en wordt het hele achterbeen afgevoeld en de gewrichten
systematisch onderzocht. Het heupgewricht wordt gestrekt en gebogen
en er wordt getracht vast te stellen of er pijnlijkheid is hierbij.
Ook een eventuele verminderde bewegingsmogelijkheid is van belang.
Crepitatie (schuren, kraken) wordt soms opgemerkt.
Vervolgens wordt getracht of
men de kop loodrecht op de tafel uit de kom kan bewegen, om zo een
indruk van speling en pijnlijkheid te krijgen.
Het rontgenologisch
onderzoek
De uiteindelijk diagnose wordt
bevestigd door het maken van rontgenopnames van het heupgewricht.
Traditioneel, al meer dan 30 jaar, wordt hiervoor de hond op
zijn rug gelegd en de achterbenen parallel aan de tafel naar
achteren getrokken, waarbij de knieschijven precies midden op het
bovenbeen worden geprojecteerd. Dit is de standaardpositie I volgens
het FCI en Hirschfeldstichting protocol. In Nederland is het
gebruikelijk ook nog een opname standaardpositie II te maken;
Je kunt hierbij de mate van
arthrose aan beide heupgewrichten vaststellen (misvorming aan de kop
en kom, extra botwoekeringen), en een indruk vormen van de
aansluiting cq speling van de heupgewrichten (Norbergwaarde
meten en berekenen).
Men heeft deze methoden ook al
jarenlang gebruikt om preventief in het kader van verantwoord fokken
vast te stellen of een hond HD gevoelig is of niet. Er daarbij van
uitgaand dat er een hoge erfelijkheidsfaktor is voor HD en dat we
dus een verbetering kunnen krijgen als we maar screenen en
vervolgens selecteren op de besten.
Problemen van het huidige
rontgenologisch onderzoek
Dit brengt ons direkt bij de
grote valkuil van het diagnostiseren van HD: het blijkt dat de
bovenbeschreven methode in de diverse landen verschillend wordt
uitgelegd, wat tot grote onduidelijkheid en ergernis leidt in de
fokkerij, en erger nog, er is inmiddels een overdaad aan
wetenschappelijk bewijs dat čn deze methode onvoldoende in staat is
speling van het heupgewricht vast te stellen čn dat hiermee de
mogelijkheden in het kader van de fokkerij zeer beperkt zijn. Daar
kom ik dadelijk op terug.
Een ander belangrijk probleem
bij het screenen is dat niet alle honden worden gecontroleerd. Soms
worden bijvoorbeeld uit een nest alleen diegenen gescreened waarmee
gefokt wordt, of waarmee naar een show gegaan wordt. De genetische
eigenschappen van de andere nestgenoten zijn ook van belang voor de
fokwaarde van de gescreende honden!
Daardoor zijn we de afgelopen
jaren niet of nauwelijks vooruit gekomen in de bestrijding van HD.
|
Nieuwe methode met meer
zekerheid en meer mogelijkheden
Sinds een tiental jaren is er
een nieuwe methode, de Pennhip methode, genoemd naar de Universiteit
van Pennsylvania waar veel wetenschappelijk onderzoek is verricht
naar Hd en waar deze methode ontwikkeld is, om door middel van
rontgenfoto's de gevoeligheid voor HD vast te stellen. Hierbij wordt
nauwkeurig de speling tussen heupkop en heupkom gemeten. Zoals we
weten is dit de belangrijkste faktor voor het ontstaan van HD: het
niet goed aansluiten van kop en kom.
Hiervoor worden een drietal
opnames gemaakt van de hond in rugligging met de achterbenen
loodrecht op de tafel. Dit is de positie waarbij de grootst
mogelijke speling gemeten kan worden. Er wordt een opname gemaakt
met behulp van een distractor tussen de beide achterbenen zodat de
heupkoppen maximaal uit de kom worden bewogen (de distractie
opname), en een opname waarbij de koppen maximaal in de kom worden
gedrukt (de compressie opname). Een derde opname wordt gemaakt om de
mate van eventuele arthrose vast te stellen. Dit is de traditionele
standaardpositie I opname.
Voordelen van de Pennhip
methode
Het belangrijkste voordeel van
de Pennhip methode is het meetbaar en herhaalbaar zijn van de
speling; het is niet subjektief maar objektief. Het hangt dus niet
af van het land of de verschillen tussen de beoordelaars, en is niet
een alles of niets verhaal: de waarde wordt niet weergegeven
als een Hd positief of Hd negatief met enige gradaties, maar als een
getal tussen 0 en 1. Bij 0 ligt hij volledig in de kom en bij 1
volledig uit de kom. De hond wordt hierbij vergeleken met het
gemiddelde van zijn rasgenoten. Je kunt dus per ras afwegingen gaan
maken.
Een ander heel groot voordeel
is de leeftijd waarop je de opnames kunt maken. Vanaf 4 maanden is
er met zeer grote zekerheid vast te stellen of de hond Hd zal
ontwikkelen of niet.
Gevoegd bij de hoge
erfelijkheidsfaktor van de distractieindex (DI), die op 0,60 wordt
gesteld voor bijvoorbeeld de Duitse Herder, kun je hier in de
fokkerij dus ook wat mee.
Toekomst
Iedereen in de kynologie wil
het probleem van de Hd zo snel mogelijk de wereld uit helpen: het
veroorzaakt een groot leed bij de hond en bij de eigenaar. Daarnaast
is er sprake van een groot verlies van inspanning, tijd en
geld bij alle betrokkenen. De Pennhip methode kan een oplossing
zijn, mits door alle officiele instanties en kynologen gesteund, om
dit doel te bereiken.
Het complexe kniegewricht kent
een knieschijf welke verbonden is aan de grote spieren aan de
voorzijde van het bovenbeen (de zgn. quadriceps groep) enerzijds en
aan het onderbeenplateau middels de kniepees anderzijds.
De knieschijf met de groeve
waarin hij heen en weer glijdt funktioneert min of meer als een
katrol. Strekking en buiging van het kniegewricht is hierdoor
mogelijk.
De positie van de groeve
waarin de knieschijf zich bevindt tijdens de beweging moet perfekt
overeenkomen met de lijn der krachten welke overgebracht worden. Is
dit niet zo, dan ontstaat een meer of mindere kracht die de schijf
uit de groeve duwt, zowel naar binnen als naar buiten. Men noemt dit
respectievelijk naar mediaal of naar lateraal.
Als de diepte van de groef te
weinig is, of als de wand van de groef niet hoog genoeg is aan een
of beide kanten, dan wordt het wel heel makkelijk voor de schijf om
eruit te lopen.
Men noemt dit een luxatie.
Op het moment dat dit gebeurt,
kan de hond geen gewicht meer dragen op het achterbeen en gaat hij
dit been omhoog trekken. Zeker in de beginfase, kun je zien dat ze
dan even het been op en neer bewegen, waarbij de schijf weer in de
groeve terugschiet. De kreupelheid is in dat geval dan ook
wisselend. Is het een ernstiger vorm van patellaluxatie dan kan de
kreupelheid permanent zijn.
Men onderkent 4 graden van
patellaluxatie varierend van de minst erge graad I, waarbij de
schijf eraf gedrukt kan worden maar vanzelf weer terugschiet, tot
graad 4 waarbij de schijf permanent naast de groeve ligt en ook niet
meer erin gehouden kan worden.
De behandeling is hierbij
altijd een operatieve. Er zijn een aantal mogelijkheden; de
simpelste bestaat uit het uitdiepen van de groeve, waardoor de
schijf dieper en beter ligt. Meestal wordt dit gedaan samen met een
versteviging van de banden aan de andere kant als waar hij eruit
schiet. Bij de erge vormen kan ook een verplaatsing van de
aanhechting van de kniepees op het onderbeen noodzakelijk zijn, om
de krachtlijn weer goed te krijgen. Deze verplaatsing gaat gepaard
met het gedeeltelijk losmaken van het onderbeenplateau, waarna dit
met schroeven weer vastgezet wordt in de nieuwe gewenste positie.
De nabehandeling bestaat uit
rust gedurende 10 dagen en het hierna wederom geleidelijk opvoeren
van de beweging. Gemiddelde herstel tijd is ongeveer 5 weken. De
prognose voor langdurig herstel is goed.
Met dank aan:
Maarten Kappen, dierenarts
Kliniek voor Gezelschapsdieren
Eersel, Hint 16b, 5521 AH Eersel, The Netherlands
maarten.kappen@wxs.nl
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Copyright © Tibetaanse Terrier Nieuws
Site
