heupdysplasie en patella luxatie

Heupdysplasie betekent letterlijk "heupmisvorming" en wordt meestal aangeduid met de afkorting "HD".

Heupdysplasie is een afwijking aan de heupgewrichten waarbij de ontwikkeling van de heupen bij een jonge, opgroeiende hond niet normaal verloopt en de gewrichten ernstig misvormd kunnen worden.

1. Erfelijke eigenschappen:

Dit is de meest belangrijke factor. HD is echter niet 100% erfelijk. Tot nu toe is er geen Gen (of Genen) geïdentificeerd welke verantwoordelijk is voor HD.

HD is dus door selectief fokken nooit volledig te elimineren.

2. Overvoeding:

Pups die te dik zijn tijdens de groei hebben een verhoogd kans om later HD klachten te ontwikkelen. Grote honden hebben vaker last van HD, maar dit gaat niet altijd op. Rassen zoals de Barsoi en de Siberische Husky hebben zelden last van HD.

3. Percentage lichaamsvet:

Rassen die weinig lichaamsvet hebben zoals b.v. de Ierse Wolfshond hebben minder last van HD.Rassen die veel lichaamsvet hebben b.v. de Sint Bernard hebben kunnen daarentegen meer last van HD hebben.

4.Beweging:

Te weinig beweging is slecht voor de ontwikkeling, maar ook verkeerde beweging zoals veel trappen lopen de hele dag door.

5.Spierontwikkeling:

Als de spierontwikkeling onvoldoende wordt opgebouwd kunnen de heupen het zwaarder te verduren krijgen, wat de kans op HD kan vergroten.

6. Groeisnelheid:

Pups die te snel groeien (vaak door té veel voer of door de hele dag eten ter beschikking te stellen) hebben ook een verhoogde kans dat ze HD kunnen ontwikkelen.

7. Slechte voeding:

Teveel aan mineralen (oa calcium en fosfor), te energierijk voer, of teveel eiwitten is slecht voor de botontwikkeling, en kan hiermee de kans op HD vergroten.

HD is een multifactoriële ziekte (er zijn veel oorzaken)

Waarschijnlijk zijn niet alle oorzaken bekend.

Om te zorgen dat uw pup zo min mogelijk last kan krijgen van HD kunt u tijdens de groeifase op de volgende punten letten:

- Geef goede voeding, niet te energierijk en ook niet te eiwitrijk.

- Geef geen extra voedingsstoffen bij, teveel mineralen is erg slecht voor de botten.

- Niet té veel voeding geven. Laat uw pup niet dik worden. De ribben moeten zonder al teveel druk nog te voelen zijn.

- Belast de heupen niet te zwaar, vooral in de groeiperiode.

- Laat uw hond niet teveel trap lopen, lange afstanden lopen, veel springen, veel met de bal spelen,stokken gooien. Ongeschikte bewegingsvormen zijn korte draaibewegingen.

- Wel mag uw hond zwemmen,vanaf 12 maanden langs de fiets (wel gedoseerd.Onder fietsen wordt verstaan een (sukkel)drafje.De lengte van de fietstocht hangt met name van de jonge hond af; de hond mag wel moe, maar niet oververmoeid raken.) , vaker korte afstanden lopen,(Met name "rechtlijnige beweging" is voor de ontwikkeling van de bekkenspieren belangrijk), vaker aan de lijn uitlaten en af en toe zijn bewegingsvrijheid beperken door b.v. als U enkele uurtjes weg moet de pup in een bench/kennel te zetten zodat uw pup ook kan rusten.

- Natuurlijk verdient iedere hond een aangename, normale jeugd, maar denk als eigenaar terdege aan bovenstaande punten

Bij de meeste rassen zijn de fokkers verplicht om de heupen van de teef en de reu waarmee gefokt gaat worden eerst officieel te laten röntgenen. Pas als de HD onderzoek commissie van de Raad van Beheer op Kynologisch gebied in Nederland de foto's heeft gekeurd en goed bevonden, heeft de fokker toestemming om met ze te fokken.

Wij, als fokker van de Tibetaanse Terriër laten al onze reuen en teven waarmee gefokt wordt onderzoeken op HD. Als U een Tibetaanse Terriër pup wil aanschaffen ,en u

bezoekt een fokker, vraag dan altijd naar een certificaat van de ouderdieren van de HD uitslag van de Raad van Beheer.(voorbeeld HD uitslag zie afbeelding HD uitslag)

Op de stamboom van uw aangeschafte pup word de HD uitslag van de ouderdieren ook vermeld. Een Tibetaanse Terriër moet minimaal de leeftijd van 12 maanden hebben bereikt om officieel onderzocht te kunnen worden op HD. De grotere rassen worden meetal op iets latere leeftijd onderzocht. De fokkers aangesloten bij onze Tibetaanse Terriër Nieuwssite staan u graag te woord als u meer vragen mocht hebben over HD.

De röntgenfoto wordt in rugligging genomen. Hierbij worden de achterpoten gestrekt en tevens worden de achterpoten gedraaid. (zie figuur a). Veel honden accepteren dit niet. Daarom kan het nodig zijn om een licht roesje te geven.

De uitslag van de HD commissie wordt in codes weergegeven:


HD-A	HD-B	HD-C	HD-D niet geschikt voor de fok	HD-E niet geschikt voor de fok

HD-A betekent dat de betreffende hond geen verschijnselen van HD heeft

HD-B betekent dat de betreffende hond een overgangsvorm laat zien(iets ondiepe kommen, of wat vlakkere kop,iets meer speling tussen kop en kom)

HD-C betekent dat er wat afwijking kan zijn aan het bot, en er al wat arthrose vorming aanwezig kan zijn.(Een hond met de kwalificatie HD-C zou alleen maar gepaard mogen worden met een HD-A partner)

HD-D Dit betekent dat de heupen van betreffende hond meerdere matige afwijkingen laten zien zoals ernstige botwoekering,veel speling tussen heupkop en kom.

HD-E Dit betekent dat er zeer ernstige afwijkingen te zien zijn aan heupkom en kop.

Door misvorming kan het heupgewricht niet normaal bewegen en is de beweging van de hond beperkt. Hierdoor kunnen de volgende klachten ontstaan.

- Moeilijk opstaan

- Stram lopen

- Geen lange afstanden kunnen lopen

- Door de achterpoten zakken

- Kreupelen met één of beide achterpoten

- Stijve heupgewrichten,of de achterpoten niet ver naar achter kunnen strekken

Deze klachten kunnen licht,maar ook zeer ernstig zijn. De afwijkingen die op de röntgenfoto zichtbaar zijn zegt absoluut niks over de klachten van de hond.

Wanneer de hond geen klachten vertoont is behandeling niet nodig en gelukkig kunnen veel honden ondanks hun HD prima als huishond functioneren. De kans op problemen blijft echter bestaan en zal toenemen naarmate meer van de hond wordt geëist (zoals bijvoorbeeld bij behendigheid bij de TT) en naarmate de hond ouder wordt.

HD is niet te genezen, maar in veel gevallen wel te behandelen.

Misvormingen van de heupgewrichten kunnen, eenmaal aanwezig, niet meer ongedaan worden gemaakt.

Een behandeling zal dan ook vooral gericht zijn op de revalidatie van de afwijkende heupgewrichten:

- overmatig lichaamsgewicht voorkomen of drastisch verminderen (vermageren) om onnodige belasting van de heupgewrichten te voorkomen;

- regelmatige lichaamsbeweging om de gewrichten minder stijf te doen worden en proberen de bespiering te bevorderen (vaak korte stukjes uitlaten, lichte looptraining,

zwemmen);

- pijnbestrijding als ondersteuning van de revalidatie (injectie of medicijnen), en/of eventueel operatief ingrijpen.

Uitleg bij heup(tekening)

Fig. 1: De bolronde dijbeenkop (a) sluit goed aan bij de voldoende diepe bekkenkom (b).

Fig. 2: Slechte aansluiting van de normaal gevormde dijbeenkop in de normaal gevormde bekkenkom.

Fig. 3: De aansluiting van de dijbeenkop in de bekkenkom is onvoldoende. De kop is te vlak en de kom is te ondiep.

Fig. 4: Vlakke dijbeenkop, ondiepe bekkenkom en de botwoekeringen rond de kop en de kom.

Patella is de officiële naam voor de knieschijf. Een patella-luxatie betekent een verschoven knieschijf. Er zijn verschillende vormen van luxaties. De meest voorkomende is de luxatie naar mediaal (naar de binnenzijde). Dit komt vaker voor bij kleinere hondenrassen. De luxatie naar lateraal, waarbij de knieschijf aan de buitenzijde voelbaar is, komt vaker voor bij de grotere hondenrassen, vaak in combinatie met een draaiing van het dijbeen. Deze laatste vorm is zeldzaam. We zullen dan ook alleen de "luxatie naar mediaal"beschrijven.

Het kniegewricht is de verbinding tussen dijbeen en scheenbeen. Aan de voorzijde onderaan het dijbeen loopt een sleuf waar de knieschijf doorheen glijdt. Aan boven en

onderzijde van de knieschijf zit de kniepees die op haar beurt weer vastzit aan een beenkam bovenaan voorop het scheenbeen. Bij sommige honden is de sleuf in het dijbeen niet diep genoeg, en zit de aanhechting van de kniepees iets te ver naar binnen. De knieschijf kan dan gemakkelijk uit de sleuf naar binnen schieten (afglijden). Dit noemen staat bekend als "patella-luxatie".

De klachten van de hond hangen af van de ernst van de luxatie. We kennen verschillende vormen; Als de knieschijf er slechts af en toe afschiet, spreek je van een habituele patella subluxatie. Honden die dit hebben, lopen slechts af en toe een paar passen met een poot opgetrokken. De knieschijf is alleen dan van zijn plaats geschoven. Na een paar stappen schiet hij weer terug en de hond loopt weer normaal. Wanneer de knieschijf er vaker afligt en slechts af en toe terugspringt, spreken we van een stationaire (sub)luxatie. Deze honden hebben problemen met overeind komen en lopen. Ze gaan met hun achterpoten met O-beentjes (een soort kikkerpas) lopen. Dit kan zeer pijnlijk zijn voor de hond. De ergste vorm is wanneer de knieschijf er totaal afligt en ook niet meer op z'n plaats is terug te leggen. Deze dieren kunnen niet normaal staan en moeten als het ware roeien met hun achterpoten om vooruit te komen. Soms lopen ze alleen op hun voorpoten!! Bij onderzoek moet niet alleen naar de ligging van de knieschijf gekeken worden maar ook naar de stand van het dijbeen. Verder zijn de kromming van de beenkam op het scheenbeen en de diepte van de sleuf in het dijbeen van belang. Ook zien we in combinatie met een patella luxatie nog wel eens andere knieproblemen zoals gescheurde kruisbanden of extreme gewrichtsslijtage.

Dieren met een patella subluxatie, waarbij de knieschijf maar heel af en toe luxeert hoeft niet perse geopereerd te worden. Als de knieschijf vaker van zijn plaats schiet, of zelfs permanent verkeerd ligt moet er worden ingegrepen. De enigste manier is dan operatief. Bij een subluxatie is het vaak voldoende om de aanhechting van de kniepees een stukje te verplaatsen door de beenkam bovenaan bet scheenbeen los te maken en op de correcte plaats weer vast te zetten. Als ook de sleuf in het dijbeen (knie) te ondiep is kan deze worden uitgediept. Vroeger gebeurde dit door in het dijbeen een nieuwe sleuf te frezen. Nadeel hiervan was dat het

gewrichtskraakbeen onherstelbaar beschadigd werd. Daarom kiezen we nu liever een oplossing

waarbij dit kraakbeen zoveel mogelijk gespaard blijft. Hiernaast wordt ook het gewrichtskapsel strakker aangetrokken zodat de knieschijf beter op z 'n plaats ligt. De behandeling verschilt dus van geval tot geval en is afhankelijk van de ernst van de aandoening.

De aandoening is erfelijk. Het is daarom raadzaam niet te fokken met dieren met een duidelijke luxatie. De precieze wijze van overerving is onbekend, maar zal waarschijnlijk op meerdere factoren berusten, net zoals b.v. bij H.D. (heupdysplasie).

Afgezien van een gericht fokprogramma is er geen manier om luxaties te voorkomen. Traplopen, springen en dergelijke hebben geen directe invloed op het ontstaan van een luxatie.

Ook bij de Tibetaanse Terrier kan patellaluxatie voorkomen.

De fokkers die aangesloten zijn bij de Tibetaanse Terrier Nieuwssite laten al hun honden die worden ingezet voor hun fokprogramma onderzoeken op patellaluxatie.